{
  "slug": "kostenersatz-durch-erben-102-sgb-xii",
  "title": "Kostenersatz durch Erben (§ 102 SGB XII) – Sozialhilferegress nach dem Erbfall, Freibeträge 2026, Frist",
  "topic_area": "erbrecht",
  "topic_label": "Erbrecht",
  "language": "de",
  "legal_status": "in_force",
  "valid_from": "2006-12-07",
  "valid_to": null,
  "last_reviewed": "2026-08-17",
  "factcheck_status": "review_needed",
  "authority_level": "A",
  "license": "CC-BY-4.0",
  "license_url": "https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.de",
  "attribution": "Nexvyra (https://nexvyra.de, Wikidata Q139919900)",
  "wikidata_subjects": [
    "Q1357104",
    "Q1780128"
  ],
  "summary": "Hat der Verstorbene **Sozialhilfe nach dem SGB XII** bezogen – in der Praxis fast immer **Hilfe zur Pflege** für ein Pflegeheim oder **Hilfe zum Lebensunterhalt** –, kann der Sozialhilfeträger die Kosten nach **§ 102 SGB XII** von den…",
  "urls": {
    "html": "https://nexvyra.de/fakten/kostenersatz-durch-erben-102-sgb-xii.html",
    "markdown": "https://nexvyra.de/fakten/kostenersatz-durch-erben-102-sgb-xii.md",
    "json": "https://nexvyra.de/fakten/kostenersatz-durch-erben-102-sgb-xii.json"
  },
  "sources": [
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102a.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__103.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__85.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__28.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://dejure.org/gesetze/SGB_XII/Anlage_01.html",
      "authority": "D"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__41.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__90.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__93.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__94.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/__1967.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/__1975.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/__1990.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/__1942.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/__1944.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/__2058.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/__203.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgg/__183.html",
      "authority": "A"
    },
    {
      "url": "https://dejure.org/gesetze/SGB_XII/102.html",
      "authority": "D"
    },
    {
      "url": "https://dejure.org/gesetze/SGB_XII/85.html",
      "authority": "D"
    },
    {
      "url": "https://dejure.org/gesetze/SGB_XII/103.html",
      "authority": "D"
    },
    {
      "url": "https://www.bmas.de/DE/Service/Gesetze-und-Gesetzesvorhaben/FAQ-Regelbedarfsstufen-Fortschreibungsverordnung-2025/faq-regelbedarfsstufen-fortschreibungsverordnung-2025-art.html",
      "authority": "B"
    },
    {
      "url": "https://www.bmas.de/DE/Service/Gesetze-und-Gesetzesvorhaben/verordnung-zur-fortschreibung-der-regelbedarfe-fuer-das-jahr-2026.html",
      "authority": "B"
    },
    {
      "url": "https://dejure.org/2019,5838",
      "authority": "D"
    },
    {
      "url": "https://dejure.org/2013,29665",
      "authority": "D"
    },
    {
      "url": "https://dejure.org/2021,21175",
      "authority": "D"
    },
    {
      "url": "https://dejure.org/dienste/lex/SGB_XII/102/1.html",
      "authority": "D"
    }
  ],
  "facts": [
    {
      "claim": "Rechtsgrundlage: § 102 SGB XII – Kostenersatz durch Erben",
      "label": "Rechtsgrundlage",
      "value": "§ 102 SGB XII – Kostenersatz durch Erben",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "gesetze-im-internet.de",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "law_reference",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Fassung: Gesetz vom 02.12.2006 (BGBl. I S. 2670), in Kraft seit 07.12.2006 – seither unverändert",
      "label": "Fassung",
      "value": "Gesetz vom 02.12.2006 (BGBl. I S. 2670), in Kraft seit 07.12.2006 – seither unverändert",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "date_reference",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Wer haftet: Der Erbe der leistungsberechtigten Person oder ihres Ehegatten/Lebenspartners",
      "label": "Wer haftet",
      "value": "Der Erbe der leistungsberechtigten Person oder ihres Ehegatten/Lebenspartners",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 1 Satz 1 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Rechtsnatur: Nachlassverbindlichkeit",
      "label": "Rechtsnatur",
      "value": "Nachlassverbindlichkeit",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 2 Satz 1 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Haftungsumfang: Nur mit dem Wert des im Zeitpunkt des Erbfalles vorhandenen Nachlasses",
      "label": "Haftungsumfang",
      "value": "Nur mit dem Wert des im Zeitpunkt des Erbfalles vorhandenen Nachlasses",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 2 Satz 2 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Zeitliche Grenze: Nur Kosten innerhalb von zehn Jahren vor dem Erbfall",
      "label": "Zeitliche Grenze",
      "value": "Nur Kosten innerhalb von zehn Jahren vor dem Erbfall",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 1 Satz 2 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Selbstbehalt auf der Kostenseite: Nur Kosten, die das Dreifache des Grundbetrages nach § 85 Abs. 1 SGB XII übersteigen",
      "label": "Selbstbehalt auf der Kostenseite",
      "value": "Nur Kosten, die das Dreifache des Grundbetrages nach § 85 Abs. 1 SGB XII übersteigen",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 1 Satz 2 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "law_reference",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Grundbetrag § 85 Abs. 1 Nr. 1 SGB XII: Zweifache Regelbedarfsstufe 1 = 2 × 563 € = 1.126 € (2026)",
      "label": "Grundbetrag § 85 Abs. 1 Nr. 1 SGB XII",
      "value": "Zweifache Regelbedarfsstufe 1 = 2 × 563 € = 1.126 € (2026)",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "EUR",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Dreifacher Grundbetrag 2026: 3.378 € (3 × 1.126 €)",
      "label": "Dreifacher Grundbetrag 2026",
      "value": "3.378 € (3 × 1.126 €)",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "EUR",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Regelbedarfsstufe 1 im Jahr 2026: 563 € – unverändert gegenüber 2024 und 2025",
      "label": "Regelbedarfsstufe 1 im Jahr 2026",
      "value": "563 € – unverändert gegenüber 2024 und 2025",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "BMAS, RBSFV 2026",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "EUR",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Bagatellgrenze Nachlass: Anspruch nicht geltend zu machen, soweit der Nachlass unter 3.378 € liegt",
      "label": "Bagatellgrenze Nachlass",
      "value": "Anspruch nicht geltend zu machen, soweit der Nachlass unter 3.378 € liegt",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 3 Nr. 1 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "EUR",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Erhöhte Grenze für pflegende Angehörige: 15.340 €",
      "label": "Erhöhte Grenze für pflegende Angehörige",
      "value": "15.340 €",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 3 Nr. 2 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "EUR",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Härtefallklausel: Kein Kostenersatz, soweit die Inanspruchnahme eine besondere Härte wäre",
      "label": "Härtefallklausel",
      "value": "Kein Kostenersatz, soweit die Inanspruchnahme eine besondere Härte wäre",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 3 Nr. 3 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Erlöschensfrist: Drei Jahre nach dem Tod der leistungsberechtigten Person",
      "label": "Erlöschensfrist",
      "value": "Drei Jahre nach dem Tod der leistungsberechtigten Person",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 4 Satz 1 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "years",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Hemmung der Frist: Vorschriften des BGB zur Verjährung gelten sinngemäß; Leistungsbescheid steht der Klageerhebung gleich",
      "label": "Hemmung der Frist",
      "value": "Vorschriften des BGB zur Verjährung gelten sinngemäß; Leistungsbescheid steht der Klageerhebung gleich",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 4 Satz 2 i. V. m. § 103 Abs. 3 Sätze 2, 3 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Ausnahme Grundsicherung: Kein Kostenersatz für Leistungen nach dem Vierten Kapitel (§§ 41 ff. SGB XII)",
      "label": "Ausnahme Grundsicherung",
      "value": "Kein Kostenersatz für Leistungen nach dem Vierten Kapitel (§§ 41 ff. SGB XII)",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 5 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "law_reference",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Ausnahme Tuberkulosehilfe: Kein Kostenersatz für vor dem 01.01.1987 entstandene Kosten der Tuberkulosehilfe",
      "label": "Ausnahme Tuberkulosehilfe",
      "value": "Kein Kostenersatz für vor dem 01.01.1987 entstandene Kosten der Tuberkulosehilfe",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 5 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "date_reference",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Ausnahme Getrenntleben: Keine Ersatzpflicht des Erben des Ehegatten/Lebenspartners für Kosten während des Getrenntlebens",
      "label": "Ausnahme Getrenntleben",
      "value": "Keine Ersatzpflicht des Erben des Ehegatten/Lebenspartners für Kosten während des Getrenntlebens",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 1 Satz 3 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Leistungsberechtigter als Erbe: Ist die leistungsberechtigte Person Erbe ihres Ehegatten/Lebenspartners, ist sie nicht ersatzpflichtig",
      "label": "Leistungsberechtigter als Erbe",
      "value": "Ist die leistungsberechtigte Person Erbe ihres Ehegatten/Lebenspartners, ist sie nicht ersatzpflichtig",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 102 Abs. 1 Satz 4 SGB XII",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Bürgergeld / Arbeitslosengeld II: Keine Erbenhaftung – § 35 SGB II mit Wirkung zum 01.08.2016 aufgehoben",
      "label": "Bürgergeld / Arbeitslosengeld II",
      "value": "Keine Erbenhaftung – § 35 SGB II mit Wirkung zum 01.08.2016 aufgehoben",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "law_reference",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Eingliederungshilfe ab 01.01.2020: In das SGB IX Teil 2 überführt; § 102 SGB XII erfasst nur „Kosten der Sozialhilfe\"",
      "label": "Eingliederungshilfe ab 01.01.2020",
      "value": "In das SGB IX Teil 2 überführt; § 102 SGB XII erfasst nur „Kosten der Sozialhilfe\"",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "law_reference",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Mehrere Erben: Miterben haften als Gesamtschuldner; Auswahl und Umfang der Inanspruchnahme sind Ermessensentscheidung",
      "label": "Mehrere Erben",
      "value": "Miterben haften als Gesamtschuldner; Auswahl und Umfang der Inanspruchnahme sind Ermessensentscheidung",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "BSG B 8 SO 7/12 R",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Schonvermögen: Schonvermögen des Erblassers ist nicht zugleich Schonvermögen der Erben",
      "label": "Schonvermögen",
      "value": "Schonvermögen des Erblassers ist nicht zugleich Schonvermögen der Erben",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "BSG B 8 SO 15/17 R",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Ermessensausfall: Heranziehung ohne Ermessensausübung ist rechtswidrig",
      "label": "Ermessensausfall",
      "value": "Heranziehung ohne Ermessensausübung ist rechtswidrig",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "LSG NRW L 12 SO 324/20",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Abwehr durch Ausschlagung: Sechs Wochen ab Kenntnis von Anfall und Berufungsgrund",
      "label": "Abwehr durch Ausschlagung",
      "value": "Sechs Wochen ab Kenntnis von Anfall und Berufungsgrund",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "inline_source_label": "§ 1944 Abs. 1 BGB",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "weeks",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Abwehr bei dürftigem Nachlass: Dürftigkeitseinrede [§ 1990 BGB], Nachlassverwaltung [§ 1975 BGB], Nachlassinsolvenz",
      "label": "Abwehr bei dürftigem Nachlass",
      "value": "Dürftigkeitseinrede [§ 1990 BGB], Nachlassverwaltung [§ 1975 BGB], Nachlassinsolvenz",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "law_reference",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    },
    {
      "claim": "Rechtsweg: Sozialgerichte – Widerspruch und Anfechtungsklage gegen den Leistungsbescheid",
      "label": "Rechtsweg",
      "value": "Sozialgerichte – Widerspruch und Anfechtungsklage gegen den Leistungsbescheid",
      "source_url": "https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_12/__102.html",
      "source_authority": "A",
      "confidence": "high",
      "last_verified": "2026-08-17",
      "jurisdiction": "DE",
      "unit": "text",
      "valid_from": "2006-12-07",
      "valid_to": null,
      "valid_to_status": "open_ended"
    }
  ],
  "generated_at": "2026-08-17T12:46:51Z"
}